maandag 10 mei 2010

Faust en muzikale vertolking

Als muziekliefhebber, jawel, ben ik natuurlijk ook geïnteresseerd in muzikale vertolkingen van Faust scenes. Diverse componisten hebben zich daar enigermate op toegelegd. Daarover later in een ander blogbericht meer. Biedt ongetwijfeld stof voor aparte hoofdstukken. Nu wil ik (weer) wijzen op 'vermuzing' in extensio van de slotscene van Goethes Faust 2, 'Bergkloven, bos, rotsgebergte', laatste deel van het vijfde bedrijf, auf Deutsch: Bergschluchten. Wald, Fels, Einöde (op die webpagina naar beneden scrollen voor het in beeld krijgen van de tekst van die gelijknamige slotscene).

Zoals al eerder aangegeven, Gustav Mahler heeft het tweede deel van zijn 8e symfonie aan dit slotstuk gewijd. Dit blijkt ook, voor zo lang het duurt, op internet te beluisteren en bekijken. Dat wil ik bezoekers en lezers van dit webblog niet onthouden! Wel benodigd is een redelijk snelle internetverbinding en op de computer aangesloten luidsprekers. Past uiteraard goed bij deze mei maand: Pasen, Hemelvaart en Pinksteren 2010.


Alhier te beluisteren (en bekijken):
Youtube: 8e symfonie van Mahler, deel 2


Ben benieuwd naar de uitvoering van het muziekstuk 'Wo bist du Faust'?', onder leiding van Rob van Asch, vanavond in Huize Thomas, welke ik hier (20-4-2010) aankondigde. Zal kijken of ik er op enig moment een blogbericht aan kan wijden.

Aanvullend webarchief

Dit bericht draagt het karakter van een dienstmededeling. Startte vorige week een website op ter aanvulling van dit webblog gewijd aan studie van Faust 1 en 2: Faust webarchief. Deze snelkoppeling wordt ook vermeld in de informatiebalk rechts onder Relevante internetadressen.

Faust webarchief zal worden gebruikt voor opslag en weergave van documenten, afbeeldingen, en geluids- en video materiaal relevant voor de Faust studie. Het webarchief is uiteraard nog in opbouw maar net als dit webblog Faust- Studie op antroposofische grondslag al toegankelijk voor bezoekers en lezers.

maandag 3 mei 2010

Faust, Hemelvaart en Hemelkoningin

Het Faust epos kan ook in het licht worden gezien van mysteries verbonden aan sterven, dood, opstanding, hemelvaart en geestesvertolking. In die zin dus met Goede Vrijdag, Pasen, Hemelvaart en Pinksteren. Daarop wijst Rudolf Steiner bijzonder concreet in de voordrachtencyclus Faust, der strebende Mensch, GA 272.

Het pinkstermysterie wordt in die cyclus (GA 272) door hem aangeroerd en behandeld in de voordracht Pfingststimmung Fausts Initiation mit de Geistern der Erde, op 22-5-1915 te Dornach. Occulte geheimen rond Hemelvaart behandelt hij in de voordracht Fausts Himmelfahrt, op 14-8-2010 ook te Dornach gehouden. Aangaande Pinksteren en Hemelvaart haakt Steiner respectievelijk in op de begin- en slotscène van Faust 2. Geesteswetenschappelijk becommentarieert hij diverse strofen uit deze scenes. Dat doet hij overigens bij alle voordrachten die in GA 272 en GA 273 staan afgedrukt; GA 273: Das Faust-Problem.

Reeds in het Parzifal epos vormt schuldige onschuld als levensgegeven een essentieel thema. Goethe laat de waarde en de beeld- en zeggingskracht van wat onschuldig schuldig is in zijn slotscene ‘Bergkloven, bos en rotsgebergte’ tot een grandioze apotheose komen. Opvallend genoeg vervult in dat sluitstuk Gretchen maria-achtig een kardinale rol bij de ten hemelvoering van Faust. Tot de heilzame Hemelkoningin Mater-Dolorosa-Gloriosa, Moeder van de Smarten en van de Glorie, richten drie boetvrouwen smeekbeden voor het zieleheil van Faust, dat zijn Magna Peccatrix (Lucas 7:36), Mulier Samaritana (Johannes 4) en Maria Aegyptiaca (Acta Sanctorum). Voor Faust pleit Gretchen samen met deze drie tot Mater-Dolorosa-Gloriosa. Zo is zij ook één van de boetvaardigen geworden: Una Poenitentum genaamd.

Rudolf Steiner licht dat in de bovengenoemde voordracht treffend toe. In de tweede helft van de 8e symfonie van Mahler wordt de slotscène van Faust 2, muzikaal ten gehore gebracht.

Een kort (vertaald) tekstcitaat uit deze voordracht van Rudolf Steiner:

“Het koor van de boetvrouwen volgt. Het is grandioos dat juist Goethe de liefde in haar zintuiglijk vorm ter hand genomen heeft en ze hier religieus verklaard; voor de tweede maal, de eerste keer werd dat in de bijbel gedaan. Maria Magdalena heeft veel liefgehad in letterlijke zin, maar ze heeft liefgehad en Christus ziet alleen de liefde, niet de zonde, daarom behoort zij ook tot Christus. Dan verder Maria Aegyptica en Una Poenitentium, voorheen Gretchen geheten. […]

De zalige kinderen nemen Faust in hun kring op. Door het Maria-achtige van Gretchen heen zoekt hij de Hemelkoningin, maar een mystiek koor mag dat wat zich toegedragen heeft uitspreken. Dit Chorus mysticus spreekt groots de korte en krachtige woorden”:


Alles Vergängliche
Ist nur ein Gleichnis,
Das Unzulängliche,
Hier wird’s Erreichnis;
Das Unschreibliche,
Hier ist’s getan;
Das Ewig-Weibliche
Zieht uns hinan.

dinsdag 27 april 2010

Parzifal en Faust

Met Faust en Parzifal worden twee ontwikkelingswegen beschreven die overeenkomsten en verschillen vertonen.

Van dofheid en dwaasheid naar twijfel en van twijfel naar saelde, zaligheid, zekerheid en vervulling, dat zijn drie stadiums die Parzifal doorloopt.

Terwijl Faust weet wat hij weet en voorzover mogelijk óók weet wat hij niet weet. Bewust omgaan met het kwaad, er zelfs een verbond mee sluitend. Een eigentijdse Job, actief zijn lot in eigen hand nemend, ik-actief interacterend met geesten der drang en dwang. Faust die wil handelen, bewust; ook als hij niet wijten of verwijten kan, niet verwijlend of zich verterend in andermans schuld. Van weten en wetenschap zonder leven, naar levensvolle kenniservaring, dat is Fausts worsteling en vurige streven steeds weer.

woensdag 21 april 2010

Literair genre

Onder welk genre laat Faust als dramawerk zich scharen? Faust duikt reeds op in Europese volksverhalen in de middeleeuwen en wel in epische vorm. Tegenwoordig kunnen daar prozaïsche samenvattingen van worden aangetroffen, maar ook in recentere eeuwen namen dichternaturen Faust op poëtische wijze episch ter hand. Zo ook Goethe. Goethes Faust kan dus als een episch dichtwerk worden opgevat.

Tevens wordt het werk als toneelstuk opgevoerd. Geen lichte taak voor uitvoerend kunstenaars en medewerkers. Zo blijkt bijvoorbeeld uit een recensie van Marijn van der Jagt, Volkskrant, 2-1-1998, bijgewerkt 16-1-2009: Faust. In het bijzonder Faust 2 lijkt moeilijk te spelen en uit te voeren. Volgens acteur Marc van Eeghem vond Goethe het zelf al een onspeelbaar stuk. Guy Cassiers, theaterregisseur, vindt het wel te doen, maar in het bijzonder opvoering van Faust 2 acht hij een bijzondere opgave.

Op Vrije Scholen wordt het werk regelmatig door scholieren ten tonele gebracht. In welke vorm en met wat voor verloop is me onbekend omdat ik zelf niet aan zo'n school verbonden ben (geweest) en in het verleden ook niet als leerling doorlopen heb. Kom daar nog een keer op terug nadat ik daar wat meer over heb opgespoord.

dinsdag 20 april 2010

Verenigingsavond(en) Antroposofische Vereniging te Rotterdam

Maandagavond, 12 april jongstleden wees ik een aantal leden/ geïnteresseerden van de Antroposofische Vereniging te Rotterdam op de hieronder genoemde voordrachtencyclussen van Rudolf Steiner die handelen over Goethes Faust. Gisterenavond overhandigde ik hen een vel papier met webadressen waarmee men naar die cyclussen kan surfen. Voegde op het uitgereikte papier ook mijn e-mailadres toe voor het geval vragen bestaan. Mochten die binnenkomen dan kan ook naar dit weblog worden verwezen.

Programma (wat Faust aangaat)
Muziekstuk 'Wo bist du Faust'?', onder leiding van Rob van Asch
Enkele korte scenes uit Faust 1 op tekst van Goethe vormen de rode draad voor een nieuw muziekstuk voor zangstem, alt- en tenorlier.

Datum
Maandagavond, 10-5-2010
Tijd
20:15 uur - 21:45 uur
Adres
Huize Thomas, Grieksestraat 18, Rotterdam

Belangstellenden zijn van harte welkom.

Voorstadium

De aanmaak van dit weblog verloopt naar behoren. Ongetwijfeld zullen er nog aanpassingen volgen, maar het grondprofiel tekent zich reeds af. Voor de goede orde zij opgemerkt dat zowel GA 272 als GA 273 (voor snelkoppelingen naar deze cyclussen zie openingsbericht hieronder en informatiebalk rechts) scenes uit Faust 1 of 2 tot onderwerp hebben.

maandag 19 april 2010

Start

Zal Faust studie ook online noteren, zodat ook andere mensen er wat aan kunnen hebben. Uitgangspunt vormen voor mij daarbij twee voordrachtencyclussen van Rudolf Steiner die handelen over Faust 1 en 2 van Johann Wolfgang Goethe, te weten:

GA 272
Geisteswissenschaftliche Erläuterungen zu Goethes Faust – Faust, der strebende Mensch

GA 273
Geisteswissenschaftliche Erläuterungen zu Goethes Faust – Das Faust-Problem

Faust zie ik ook gerelateerd aan Kyrios, waarover later meer.